Automatisering Gids

De gemeente zoekt voor de komende twee tot vier jaar een leverancier voor onder meer licenties voor het Microsoft XP-besturingssysteem. Utrecht wil daarmee maximaal vierduizend van de in totaal vijfduizend werkplekken vernieuwen. Vragen naar een specifiek merk is in strijd met de regels voor aanbestedingen. Het NOiV, het projectbureau dat overheden aanspoort meer te doen met open source en open standaarden, stelde daarom begin dit jaar vragen over de aanbesteding. Daarop paste de gemeente op 2 februari de aanbesteding aan: “Daar waar in de offerte-aanvraag merken worden genoemd, dient te worden gelezen ‘of daaraan gelijkwaardig’.”
Deze verbetering blijkt echter schijn. In een toelichting voor Automatisering Gids stelt Utrecht dat overstappen op een ander besturingsysteem te duur is en dat de dienstverlening ermee in gevaar komt. In zo’n geval moet volgens de gemeente de IT-architectuur opnieuw worden ontworpen. Overstappen op Linux of Mac OS X is daarom geen optie, meent de gemeente, en “overgaan naar Microsoft Vista zou dezelfde consequenties hebben.”

Nog een lange weg te gaan Bijna 60 procent van de overheidsinstellingen blijkt nog geen enkele voortgang te hebben gemaakt bij het invoeren van open source en open standaarden. Dat blijkt uit een inventarisatie van het programmabureau Nederland Open in Verbinding, die deze week online is gezet. Het NOiV is opgericht in het kader van het actieplan Nederland Open in Verbinding, dat in het najaar van 2007 gelanceerd werd. Opdracht van het programmabureau is het gebruik van open source en open standaarden te stimuleren. NOiV vroeg ministeries, gemeenten en andere overheids- of aan de overheid gelieerde instellingen, in hoeverre invulling was gegeven aan de principes van het actieplan. Daarbij gaat het om zaken als formeel vaststellen van het ‘Comply-or-Explain-principe’ (oftewel de verplichting bij aankopen te onderbouwen waarom men geen open standaarden volgt), toepassen van (een deel van) de open standaarden van de lijst van het Forum Standaardisatiegebruik van ODF, en gebruik van open-sourceapplicaties. Het verst gevorderd is het ministerie van Economische Zaken, dat op een schaal van 0 tot 100 op 75 uitkomt. Daar staat tegenover dat het ministerie van Binnenlandse Zaken niet meer dan 9,5 scoort.

Reagerend op de Utrechtse IT-aanbesteding zegt staatssecretaris Heemskerk dat overheden zich niet mogen verstoppen achter deze overstapkosten. Heemskerks actieplan Open Standaarden verplicht alle overheden sinds begin dit jaar te motiveren waarom ze niet overstappen naar open standaarden en waarom ze, bij gelijke geschiktheid, geen gebruik maken van open source. “Juist op de lange termijn bieden open standaarden voordelen, waaronder lagere kosten en interoperabiliteit. Dat dit om een soms lastige migratie vraagt, is duidelijk, maar hierbij worden overheden ondersteund vanuit NOiV.” De voordelen van een migratie naar een open-sourcedesktopomgeving worden volgens hem aangetoond door onder meer de overstap door het Octrooicentrum Nederland. “Een migratie is goed mogelijk en goedkoop.”

De staatssecretaris wil ook dat overheden en medeoverheden een serieuze strategie ontwikkelen voor het overstappen naar open source. “In het geval van gelijke geschiktheid moet de voorkeur uitgaan naar een open-sourceoplossing. Ook hier kan men afwijkingen niet alleen motiveren met het feit dat een gesloten alternatief goedkoper is.”
Heemskerk is echter niet van plan de gemeente Utrecht op de huid te zitten. Hij verwijst naar het NOiV, dat zijn actieplan moet helpen inrichten. “Het NOiV houdt dit jaar een reeks bijeenkomsten, waar het de koudwatervrees en misverstanden moet wegnemen. Daarnaast spreekt het overheden aan op fouten bij aanbestedingen.” Mathieu Paapst, juridisch adviseur bij het NOiV, is daar al bezig. Hij stuurt vragen naar onder meer Anna Paulowna en Kerkrade. “ICT-aanbestedingen die geen rekening houden met het actieplan, blijken geregeld ook aanbestedingsrechtelijk fout. De gemeenten Utrecht en Anna Paulowna sluiten niet alleen open-sourceleveranciers uit, maar ook andere proprietary leveranciers. Naleving van het actieplan helpt ook hen.”

De gemeente Utrecht kon vanwege de vakantie niet direct reageren op de kritiek van de staatsecretaris. SP-Tweede Kamerlid Arda Gerkens wil dat Heemskerk meer druk zet op overheden zich te houden aan haar eigen actieplan. “De rijksoverheid kan weliswaar geen vuist maken richting gemeenten. Maar deze reactie lijkt mij wat te vrijblijvend. Of het nu de VNG is of het ministerie, er moet meer sturing komen, anders lukt het nooit.”